Tuintherapie vanuit je Ware Natuur

De hulpvrager als fenomeen van deze tijd

Samenvatting scriptie opleiding tuintherapeut Kraaybeekerhof, 2004

  • Inleiding
  • De hulpvrager als spiritueel fenomeen van deze tijd
  • Tijdsperspectief
  • Spiritueel perspectief
  • Wegen van benadering
  • Werken met aandacht
  • Uitstellen van behoeftes
  • De spiritueel therapeutische houding
  • De therapeutische houding naar Carl Rogers

Inleiding

De behoefte om te werken in en met de natuur met medemensen en wel in het bijzonder de medemens die uit balans is geraakt en wil genezen, is ontstaan vanuit mijn eigen zoektocht naar wie ik in wezen ben, mijn Ware Natuur.

Mijn interesse gaat er naar uit te onderzoeken of een meer non-duale, c.q. zijnsgerichte benadering in het tuinwerk een betere of aanvullende benadering kan zijn. Hierbij speelt de innerlijke houding van de werkleider/tuintherapeut een grote rol. Door de nadruk te leggen op doen zonder oordeel, direct ervaren in het hier en nu.

De hulpvrager als spiritueel fenomeen van deze tijd

De vraag is hoe de hulpvrager die een ‘zapcultuur’ gedrag meeneemt in de tuin of zorgboerderij te begeleiden in het werken in en met de natuur. Ik hoorde Derk Klein Bramel (vmlg directeur Urtica De Vijfsprong) in een lezing zeggen dat het grote verschil tussen de reguliere interventieve behandeling en de presentiebenadering is dat de eerste handelt op basis van een verstandelijke analyse en de laatste op basis van vooral aandacht geven. In een schrijven over de presentiebenadering (dec. 2003) stelt hij dat hiervoor een disciplinering van de persoonlijke grondhouding van de zorgverlener nodig is.

Aandacht is een kernwoord wat in dit werkstuk nader belicht wordt en daarna tevens de innerlijke houding van de hulp/zorgverlener. Aandacht is het instrument waarmee bewustzijn (geest) zich kan richten op vorm. Aandacht staat aan het begin van het creatieproces. Aandacht is letterlijk het licht ergens op laten vallen.

Maar hoe geef je aandacht vorm, hoe geef je aandacht en hoe leer je de hulpvrager weer bewust met aandacht om te gaan? Daarvoor kan ik toch niet aan een korte analyse ontkomen.

De zgn. zapcultuur lijkt veel op de verslavingscultuur. Veel kenmerken komen overeen:

  • Een behoefte aan snelle bevrediging.
  • Neiging tot anti-sociaal gedrag, niet bij de kring willen horen.
  • Niet in staat zijn de eigen verantwoording op te pakken.
  • De Ik-kracht vloeit telkens weg in de omgeving of innerlijke problemen.
  • Denken, voelen en willen is uit elkaar getrokken.

Tijdsperspectief

We leven in een tijd dat ontwikkelingen zeer snel gaan. Dit is op materieel gebied, communicatief gebied en ook op spiritueel gebied. Op materieel gebied is er de enorme ontwikkeling van de consumptie economie waarbij goederen overal in no-time verkrijgbaar zijn, communicatief de razendsnelle ontwikkelingen van internet en mobiele telefonie waarmee met een druk op de knop behoeftes vervuld worden die 30 jaar geleden nog dagen en zelfs jaren tijd nodig hadden.

Op spiritueel gebied is er, vooral vanuit Amerika een instant-enlightenment mentaliteit overgewaaid. Tal van New Age- en management boeken en cursussen beloven je geluk en totale controle over je leven binnen 2-7 dagen.

Een belangrijk aspect van genezing is in deze huidige cultuur verloren gegaan: GEDULD. Het woord patiënt verwoordt dat, maar is ook al ouderwets. Je mag hoogstens nog spreken van een cliënt, iemand die een behoefte ingevuld wil zien. “kalm aan en rap een beetje” zoals de Twentse cabaretier Herman Finkers een conference als titel meegeeft.

Enkele uitspraken van hulpvragers die mij ter ore zijn gevallen:

“Oh, heb je niet een pilletje waarmee dit allemaal snel overgaat?”

“Goh, ik dacht een paar maanden lekker vakantie vieren in een tuin en dan weer aan het werk”

“Ik wil wel alles tegelijk doen”

Spiritueel perspectief

Ieder mens vraagt zich op een gegeven moment wel af waarom hij/zij leeft, wat de zin is van het leven en komt op de kernvraag ‘Wie ben ik?’. Vaak is het dat pas na een schokkende gebeurtenis, trauma of lijden men daadwerkelijk de zoektocht aangaat naar heelheid. In de tuintherapie begeleid je mensen die in wezen bewust, al dan niet onbewust op zoek zijn naar hun Ware Natuur.

Ziekte van lichaam en geest zie ik als een signaal van moeder natuur om bewust te worden van je levenssituatie en er de verantwoording voor te nemen. Dat wil zeggen dat antwoord te vinden en te geven waartoe je in staat bent (responsable). Het antwoord van iemand met een verstandelijke beperking uit zich anders dan van iemand die lijdt aan psychoses of existentiële angsten.

Door een spirituele ervaring kan er een flip/flop proces ontstaan, de aandacht flipflopt heen en weer tussen de verschillende geestelijke gebieden zonder ze te verbinden. Vanuit psychologisch perspectief kan dit een psychose of een bipolaire stoornis (manisch depresief)genoemd worden (let wel: deze analogie is lang niet altijd reversibel!).

De verbindende kracht is aandacht, de aandacht van de oordeelloze waarnemer. Door de hulpvrager bewust te maken, vanuit warmte en liefde, van de oordeelloze aandacht wordt de bewuste wil gereactiveerd en kan genezing plaatsvinden. Aandacht is lichtkracht, wil is vormkracht maar zijn ongeleide projectielen als ze niet plaats vinden vanuit het gevoel van het hart. Dan pas is het letterlijk heling, door alle bewustzijnsdelen weer met elkaar te verbinding wordt je weer een heel mens.

Wegen van benadering

In de volgende alinea’s wil ik drie benaderingswijzen belichten die van hulp kunnen zijn om de moderne ‘zaphulpvrager’ beter te kunnen begeleiden in het werken in en met de natuur. Je zou kunnen zegen dat er een poging wordt gedaan zijn of haar Ware Natuur beter te begrijpen.

De drie wijzen zijn:

  • Werken met aandacht
  • Uitstellen van behoeften
  • De spiritueel therapeutische houding: Creatieve werking van individu tot individu en Therapeutische houding naar Carl Rogers

Werken met aandacht

Tijdens de excursie bij Arta De Witte Hul en de lezing over de verslaafdenzorg van Hamingen hoorde ik iets bekends: ‘s Ochtends wordt begonnen met een wandeling en een waarnemingsoefeningen.

Refererend aan de schouwoefeningen van Rudof Steiner wordt hier verder op ingegaan. In de fenomenologie onderscheidt men 4 stappen. De eerste 3 stappen, het verschijningsbeeld in het hier en nu (ruimte), het procesbeeld (tijd) en het sprekende beeld (creativiteit) worden het belangrijkste geacht. De vierde stap, de essentie wordt als additief beschouwd. Juist deze stap is van groot belang om tot je kern, je Ware Natuur te komen om van daaruit je weer te verbinden met al je andere wezensdelen.

De oefening herstelt en versterkt de controle over de aandacht vanuit bewuste wil en verdiept het voelen zonder verloren te raken in emoties. Voelen in de zin van je geestelijke zintuigen weer actief maken en er mee leren om gaan. Maar het gaat absoluut niet om het leren waarnemen van kleurverschijnselen of geestelijke lichtwezens zoals in de schouwoefeningen van R. Steiner. Het doel is uiteindelijk een rustige geest (mind).

De basishouding van deze waarnemingsoefeningen is verwondering en waardering. Als de oefeningen te ver gegrepen blijken kan begonnen worden met een wandeling waarbij alle vormen begroet worden en met verwondering en waardering bekeken worden.

Daar waar je aandacht is, dat ervaar je. Aandacht is de sleutel tot bevrijding. Ph.G.

Uitstellen van behoeftes

Naast het werken in de tuin en andere werkgebieden zijn de begeleidingsgesprekken een belangrijke peiler van tuintherapie. Ik heb een situatie meegemaakt waarin sommige hulpvragers gewend waren dagelijks 5-10 minutengesprekjes te krijgen tijdens het werk. Je ziet dat ze daar erg aan hangen en ook boos worden als aan de gecreëerde behoefte niet voldaan wordt door omstandigheden. Dit lijkt weer erg op verslaafdengedrag. Natuurlijk is het belangrijk in contact met elkaar te blijven in het werk. Maar de hulpverlener-hulpvrager contacten in de vorm van meerdere dagelijkse therapeutische gesprekjes creëert een nieuwe behoefte en afhankelijkheid.

De hulpvrager leert niet het geduld op te brengen om met een probleem te wachten tot het wekelijkse persoonlijke begeleidingsgesprek. Er vindt een stimuleren plaats van de sterk (westerse)menselijke neiging meteen van het probleem af te willen. Want de hoop “Oh, straks weer een gesprekje en dan ben ik weer even tevreden” is natuurlijk sterk aanwezig.

Juist in de tuintherapie gaat het niet om het ‘wegtherapieëen’ van problemen maar om de acceptatie daarvan en via het werk de aandacht verleggen van de problematiek naar het Hier en NU. Dit moet de ‘zaphulpvrager’ worden bijgebracht. De mens met een uiteindelijk spirituele hulpvraag zal het meest gebaad zijn met een spiritueel gericht antwoord. Dit antwoord ligt in het werken in en met de natuur. Het hiervoor beschreven werken met aandacht dient als eye-opener daarvoor, het planten, schoffelen en oogsten, het DOEN zorgt voor het herstel van de verbinding tussen denken, voelen en willen.

In analogie met de verslaafdenzorg is er een duidelijke structuur nodig waaraan niet getornd wordt. Genezing en spirituele groei is geen democratie met een poldermodel maar vereist soms een commitment en compromieloze besluiten. Herwinnen van vrijheid is geen vrijblijvendheid. De kunst is dit met liefde en de mildheid van het hart te begeleiden en in te spelen op de individualiteit van de hulpvrager. Een duidelijke structuur is het raamwerk waarbinnen warme oordeelloze aandacht plaats kan vinden. Zo wordt ruimte, niet vorm of non-dualiteit, verbonden met vorm waardoor verandering, groei kan plaats vinden.

De spiritueel therapeutische houding:

In analogie tot de hoofdwet Pedagogie van R. Steiner en de therapeutische houding van Carl Rogers. Deze begrippen spreken mij erg aan en neem hier de vrijheid om vanuit mijn optiek ze in de context van het onderwerp van deze scriptie te plaatsen.

De creatieve werking van individu tot individu

Hoofdwet Pedagogie, Het hogere werkt in op het lagere.
d.w.z. De Geest werkt in op het Ik, Het Ik op Astraal, etc.

Hulpverlener______Hulpvrager

Geest

Geest _____________Ik

IK ________________Astraal

Astraal___________Etherisch

Etherisch_________Fysiek

Fysiek

Bovenstaand schema is niet absoluut. In pedagogische zin is het een praktisch toepasbaar beeld. Spiritueel gezien vindt de beïnvloeding wederzijds plaats van hoog naar laag. De hedendaagse hulpverlener krijgt met de ‘zapgeneratie’ steeds vaker zogenaamde indigo-kinderen voor zijn of haar neus. Zielen die vanuit een hoog-spirituele laag zijn geïncarneerd.

M.i. speelt bij veel hulpvragers die ik heb ontmoet een spirituele probleem. Ze tonen een hoge spirituele gevoeligheid en leggen inzichten aan de dag waar menig ‘geestelijk gezonde spirituele zoeker’ jaloers op kan zijn.

Het gevolg hiervan is dat de hulpverlener in principe zich voldoende spiritueel geschoold moet hebben, of van nature dit inzicht reeds heeft, om deze generatie hulpvragers te begrijpen en op een juiste wijze te begeleiden.

De therapeutische houding naar Carl Rogers

Hij heeft 4 belangrijke therapeutische houdingen benoemd:

  1. Empathie, in de zin van resonantie, actief en interactief
  2. Onvoorwaardelijke acceptatie
  3. Zelfinzicht
  4. Echtheid

Echtheid in empathie houdt deze werking van het hogere op het lagere in pure echtheid vereist een hoge mate van afstand van het ego (niet te verwarren met IK-loosheid).

De spirituele hulpvrager reageert hier heel gevoelig op, overigens net zo als de mens met een verstandelijke handicap of een kind. Ze hebben vaak een sterk rechtvaardigheidsgevoel maar dit is sterk naar buiten gericht en het zelfstandige vermogen tot zelfreflexie is laag.

Zelfinzicht en onvoorwaardelijke acceptatie bepalen je echtheid en empathisch vermogen. Hierin moet een hulpverlener op aards/praktisch nivo meer ontwikkeld zijn dan de hulpvrager. Maar het is onmogelijk dit op alle gebieden te zijn. Een gelijktijdige nederigheid is geen overbodige luxe. Want op geestelijk nivo is de relatie leraar-leerling/hulpverlener-hulpvrager gelijk. De hulpvrager is evenzeer een spiegel voor jou als hulpverlener.

Een uitspraak van Hazrat Inayat Khan: Wie meester wil worden moet eerst het examen voor dienaar afleggen.